Koronawirus może zmusić zamawiającego do odstąpienia od umowy

Marek Okniński
20.03.2020 13:37
A A A
Koronavirus

Koronavirus (Fot. Shutterstock/SamaraHeisz5)

Przedsiębiorcy muszą liczyć się z możliwością skorzystania przez zamawiających z instytucji odstąpienia od umowy o wykonanie zamówienia publicznego, powołując się na interes publiczny.

Zgodnie z przepisami ustawy Prawo zamówień publicznych[1] w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach. Powyższa regulacja ma charakter wyjątkowy w stosunku do powszechnie obowiązującej zasady prawa cywilnego w postaci równości stron, w związku z przyznaniem tego prawa jedynie zamawiającemu.

Użyte w ustawie PZP pojęcie "istotnej zmiany okoliczności" można porównać do instytucji nadzwyczajnej zmiany stosunków, będącej przesłanką zastosowania klauzuli rebus sic stantibus przewidzianej przepisami Kodeksu cywilnego.

W literaturze przyjmuje się, iż „istotna zmiana okoliczności” jest pojęciem na tyle zbliżonym  do uregulowanego w judykaturze pojęcia „nadzwyczajnej zmiany stosunków”[2], że można posłużyć się jego dorobkiem orzeczniczym przy interpretacji określonych sytuacji uzasadniających prawo odstąpienia od umowy.

Zawsze należy jednak brać pod uwagę, że obowiązujący przepis nie odnosi się do zaistnienia istotnej zmiany okoliczności w indywidualnej sytuacji strony zobowiązania (np. kłopoty finansowe), ale zmiany w zakresie stosunków społecznych, a w szczególności zmiany warunków gospodarczych, o charakterze powszechnym i niezależnym od stron umowy – przykładem mogą być ewentualne skutki wynikające z COVID-19.

Koniecznym warunkiem dla skorzystania przez zamawiającego z prawa odstąpienia od umowy o wykonanie zamówienia publicznego jest nieprzewidywalność istotnej zmiany okoliczności w chwili podpisywania umowy. W literaturze podkreśla się, że chodzi o zdarzenia przyszłe i niepewne, których wystąpienia nie tylko nie można przewidzieć, ale również zdefiniować. W konsekwencji zamawiający mogą podejmować decyzje o odstąpieniu od umowy zawartej np. w 2019 roku.

Warto jednak pamiętać, że koniecznym warunkiem umożliwiającym odstąpienie od umowy jest zaistnienie takiej zmiany okoliczności, która spowodowała, że wykonanie przedmiotu umowy nie leży w ogóle w interesie publicznym. Opierając się na orzecznictwie, podkreślić również należy, iż interes publiczny nie może być utożsamiany z interesem samego zamawiającego, co może ograniczyć podejmowanie przez zamawiających decyzji o odstąpieniu od umowy na podstawie art. 145 ust. 1 Prawa zamówień publicznych.

W przypadku odstąpienia od umowy przez zamawiającegowykonawca może żądać wyłącznie wynagrodzenia należnego z tytułu wykonania części umowy[3]. 

                                                                                               Autor: Marek Okniński

[1] Art. 145 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych – „W razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach”.

[2] Patrz –  wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7.VII.2011, sygn. akt: I ACa 13/11

[3] Zgodnie z art. 145 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych

Więcej o: