Jak zostać funkcjonariuszem Służby Więziennej?

Podstawowe wymogi ustawowe dotyczące pracy w Służbie Więziennej

Zgodnie z art. 38 ustawy o Służbie Więziennej służbę może pełnić osoba, która łącznie spełnia następujące warunki:

• posiada obywatelstwo polskie;
• ma uregulowany stosunek do służby wojskowej (z wyjątkiem szczególnego przypadku służby kandydackiej, gdy ktoś w danym roku nie zdążył stawić się do kwalifikacji wojskowej z powodu przesunięcia jej terminu);
• korzysta z pełni praw publicznych;
• daje rękojmię prawidłowego wykonywania powierzonych zadań (ocena całokształtu postawy i zachowania kandydata);
• nie jest karana – brak prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo albo umyślne przestępstwo skarbowe, brak prawomocnego wyroku warunkowo umarzającego postępowanie o takie przestępstwo oraz brak toczącego się postępowania o takie przestępstwo;
• daje rękojmię zachowania tajemnicy zgodnie z przepisami o ochronie informacji niejawnych;
• posiada co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe;
• ma zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby w formacji uzbrojonej, podległej szczególnej dyscyplinie służbowej, której kandydat jest gotów się podporządkować.

Spełnienie tych przesłanek jest warunkiem dopuszczenia do dalszego postępowania kwalifikacyjnego – w praktyce część z nich będzie weryfikowana dokumentami (obywatelstwo, wykształcenie, stosunek do służby wojskowej), część w rejestrach (Krajowy Rejestr Karny, postępowania karne), a część w rozmowie i badaniach (rękojmia, zdolność psychiczna i fizyczna).

Dokumenty, które składa kandydat

Zgodnie z art. 39c ustawy o Służbie Więziennej, kandydat do służby składa następujące dokumenty:

• podanie o przyjęcie do służby ze wskazaniem działu Służby Więziennej i stanowiska, o które się ubiega;
• wypełnioną ankietę personalną;
• świadectwa pracy lub służby (jeśli ma wcześniejsze zatrudnienie lub służbę);
• dokumenty potwierdzające wykształcenie i kwalifikacje zawodowe oraz specjalistyczne;
• ankietę bezpieczeństwa osobowego albo poświadczenie bezpieczeństwa, jeśli stanowisko wiąże się z dostępem do informacji niejawnych o klauzuli „poufne" lub wyższej;
• oświadczenie o zdolności do przystąpienia do testu sprawności fizycznej.

Szczegółowy wzór ankiety personalnej oraz arkusza oceny kandydata, a także zasady ogłoszeń o naborze i punktacji, określa rozporządzenie wydane na podstawie art. 39h ustawy o Służbie Więziennej, tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 1 sierpnia 2018 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego do Służby Więziennej (Dz.U. z 2022 r. poz.1269).

Etapy postępowania kwalifikacyjnego

Postępowanie kwalifikacyjne do Służby Więziennej zgodnie z art. 39c ustawy o Służbie Więziennej przebiega następująco:

1. Etap wstępny obejmuje:

• ocenę złożonych dokumentów i wstępną kwalifikację kandydatów z podziałem na działy Służby Więziennej i stanowiska;
• rozmowę kwalifikacyjną – ocena kompetencji personalnych i społecznych (m.in. postawa etyczna, umiejętność komunikacji, odporność na stres – zbliżone do wymogów dla innych służb mundurowych);
• test wiedzy z zakresu funkcjonowania władzy publicznej, bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego;
• badanie psychologiczne, w tym test psychologiczny;
• uzyskanie informacji o kandydacie z Krajowego Rejestru Karnego (weryfikacja niekaralności);
• test sprawności fizycznej w zakresie określonym w przepisach wykonawczych;
• sporządzenie arkusza oceny kandydata;
• wyłonienie kandydatów dopuszczonych do kolejnych etapów, uwzględniając potrzeby etatowe Służby Więziennej i wyniki etapu wstępnego.

2. Etap sprawdzający obejmuje:

• postępowanie sprawdzające w rozumieniu przepisów o ochronie informacji niejawnych – przeprowadzane, gdy stanowisko wymaga dostępu do informacji o klauzuli „poufne" lub wyższej i kandydat nie ma odpowiedniego poświadczenia bezpieczeństwa.

3. Ranking kandydatów – po pozytywnym ukończeniu etapu wstępnego i sprawdzającego tworzony jest ranking kandydatów przez podmiot prowadzący postępowanie kwalifikacyjne. Sposób jego anonimizacji i publikacji (np. na stronie internetowej jednostki) określa w/w rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.

4. Etap końcowy – ustalenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby w Służbie Więziennej (badania lekarskie przez właściwe komisje lekarskie, analogicznie jak w innych służbach mundurowych).

Dopiero po pozytywnym przejściu wszystkich etapów kandydat może być przyjęty do służby i skierowany do dalszego szkolenia w systemie Służby Więziennej (szkolenie wstępne).

Charakter wymogów i ich uzasadnienie

Wymogi stawiane kandydatom do Służby Więziennej są zbliżone do tych przewidzianych np. w ustawie o Policji czy ustawie o Straży Granicznej – chodzi o zapewnienie, że do formacji zmilitaryzowanej trafiają osoby o odpowiednich kwalifikacjach, niekarane, zdolne fizycznie i psychicznie oraz gotowe do podporządkowania się szczególnej dyscyplinie służbowej.

W doktrynie i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się, że tego typu ograniczenia dostępu do służby publicznej (np. wymóg obywatelstwa polskiego, niekaralności, pełni praw publicznych, odpowiedniego wykształcenia) są dopuszczalne konstytucyjnie ze względu na szczególny charakter służb mundurowych i zadanie ochrony bezpieczeństwa państwa.

Wymóg niekaralności, nieposzlakowanej opinii oraz przestrzegania porządku prawnego, jest postrzegany jako niezbędny dla zawodów zaufania publicznego – osoby egzekwujące prawo same muszą pozostawać poza podejrzeniami jego łamania.

Podsumowanie

Aby zostać funkcjonariuszem Służby Więziennej, trzeba:

• spełnić ustawowe warunki z art. 38 ustawy o Służbie Więziennej (obywatelstwo, pełnia praw publicznych, niekaralność, wykształcenie średnie, zdolność fizyczna i psychiczna, rękojmia wykonywania zadań i zachowania tajemnicy);
• złożyć wymagane dokumenty (podanie, ankieta, świadectwa pracy, dokumenty wykształcenia, ankieta bezpieczeństwa/poświadczenie – jeśli wymagane, oświadczenie do testu sprawności);
• przejść wszystkie etapy naboru: wstępny (rozmowa, test wiedzy, psycholog, sprawność, ocena dokumentów, KRK), sprawdzający (postępowanie sprawdzające – gdy konieczne), ranking, etap końcowy (badania lekarskie i ostateczne ustalenie zdolności do służby).