Zawodowa służba wojskowa to nie tylko odpowiednie wykształcenie i sprawność fizyczna. Jak krok po kroku wygląda droga do zostania żołnierzem zawodowym i jakie warunki trzeba spełnić?
Obowiązkowi obrony Ojczyzny podlegają obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do jego wykonywania. Obywatel polski, będący równocześnie obywatelem innego państwa, nie podlega obowiązkowi obrony, jeżeli stale zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W ramach obowiązku obrony Ojczyzny obywatele polscy są obowiązani do:
- pełnienia służby wojskowej, z wyłączeniem osób, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby oraz osób sprawujących opiekę nad osobami obłożnie chorymi lub niepełnosprawnymi, a także opiekującymi się małoletnimi dziećmi;
- wykonywania obowiązków wynikających z nadanych przydziałów mobilizacyjnych i pracowniczych;
- pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych;
- wykonywania świadczeń na rzecz obrony - na zasadach i w zakresie określonych w ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2025 r. poz. 825) (dalej: „ustawa o obronie Ojczyzny").
Ustawowe warunki powołania do służby wojskowej
Podstawowe przesłanki określa art. 83 ustawy o obronie Ojczyzny. Zgodnie z tym przepisem, do służby wojskowej (obejmującą także zawodową służbę wojskową,) może być powołana osoba, która łącznie spełnia następujące warunki:
- obywatelstwo polskie;
- nieposzlakowana opinia;
- zdolność fizyczna i psychiczna do pełnienia służby wojskowej;
- co najmniej 18 lat;
- brak karalności za przestępstwo umyślne;
- nieprzeznaczenie do służby zastępczej;
- brak wyłączenia od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie mobilizacji i w czasie wojny;
- brak nadanego przydziału organizacyjno-mobilizacyjnego do służby w jednostce zmilitaryzowanej.
Dodatkowo wymagane jest określone wykształcenie, zależne od korpusu:
- co najmniej wyższe – dla stanowisk w korpusie oficerów;
- co najmniej średnie lub średnie branżowe – dla stanowisk w korpusie podoficerów;
- co najmniej podstawowe – dla stanowisk w korpusie szeregowych, pod warunkiem występowania potrzeb uzupełnieniowych Sił Zbrojnych.
Powołanie do służby wojskowej może być także uzależnione od:
- posiadania kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska służbowego;
- posiadania orzeczenia o braku przeciwwskazań do służby na stanowiskach wymagających szczególnych predyspozycji psychofizycznych;
- złożenia ankiety bezpieczeństwa osobowego.
Spełnienie tych warunków jest punktem wyjścia do dalszej drogi prowadzącej do zawodowej służby wojskowej.
Etap zgłoszenia się kandydata
Droga do zawodowej służby wojskowej ustawowo powiązana jest m.in. z dobrowolną zasadniczą służbą wojskową oraz kształceniem kandydatów na żołnierzy zawodowych. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 kwietnia 2022 r. w sprawie zgłaszania się do dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej oraz uprawnień i kwalifikacji szczególnie przydatnych w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, określa:
- tryb postępowania w sprawach zgłaszania się do odbycia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej;
- wzór wniosku o powołanie do służby wojskowej, o którym mowa w art. 80 ust. 1 i 2 ustawy o obronie Ojczyzny;
- elementy umowy zawieranej w związku z dobrowolną zasadniczą służbą wojskową;
- wykaz uprawnień i kwalifikacji szczególnie przydatnych w Siłach Zbrojnych RP, które można nabyć w ramach tej służby.
Z przepisów rozporządzenia wynika, że osoba zamierzająca rozpocząć drogę do zawodowej służby wojskowej jako ochotnik:
- składa wniosek o powołanie do służby wojskowej (dobrowolnej zasadniczej);
- przechodzi określone w rozporządzeniu postępowanie, które obejmuje m.in. ocenę spełnienia warunków z ustawy o obronie Ojczyzny.
Dobrowolna zasadnicza służba wojskowa jest jedną z podstawowych możliwości uczestniczenia w systemie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej.
Kształcenie kandydatów do zawodowej służby wojskowej
Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje szczegółową regulację dotyczącą kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach szkolenia i ośrodkach szkolenia. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 5 kwietnia 2024 r. w sprawie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach szkolenia lub ośrodkach szkolenia, określa:
- tryb ubiegania się o przyjęcie, w tym postępowanie rekrutacyjne do uczelni wojskowych, szkół podoficerskich, centrów i ośrodków szkolenia;
- dokumenty wymagane przy ubieganiu się o przyjęcie;
- zakres i terminy egzaminów wstępnych;
- warunki i tryb powoływania do służby wojskowej na czas kształcenia w tych jednostkach;
- warunki i tryb przyjmowania do uczelni wojskowych, szkół podoficerskich, centrów i ośrodków szkolenia;
- sposób ustalania kosztów kształcenia oraz wzór umowy o ich ewentualny zwrot;
- sposób wnoszenia opłat za egzaminy wstępne przez osoby niebędące żołnierzami zawodowymi;
- warunki i tryb mianowania na stopnie wojskowe żołnierzy pełniących służbę wojskową na czas kształcenia;
- przebieg tej służby, zasady opiniowania żołnierzy-kandydatów oraz tryb zwalniania z tej służby.
Analogicznie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 5 kwietnia 2024 r. w sprawie kształcenia kandydatów do zawodowej służby wojskowej w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w uczelniach wojskowych, szkołach podoficerskich, centrach szkolenia lub ośrodkach szkolenia:
- szczegółowo określa tryb rekrutacji, listę dokumentów, przebieg egzaminów wstępnych;
- reguluje mianowanie na stopnie wojskowe na czas kształcenia;
- opisuje przebieg służby i zasady jej opiniowania;
- wskazuje uprawnienia kandydatów oraz postępowanie przy zwalnianiu z tej służby.
W praktyce, zgodnie z tymi aktami, kandydat do zawodowej służby wojskowej:
- wybiera ścieżkę kształcenia (np. uczelnia wojskowa – oficer, szkoła podoficerska – podoficer, kursy / szkolenia dla szeregowych);
- składa odpowiednie dokumenty rekrutacyjne;
- podlega egzaminom wstępnym i kwalifikacji;
- zostaje powołany do służby wojskowej na czas kształcenia, w ramach której zdobywa kwalifikacje do późniejszego powołania jako żołnierz zawodowy.
Od momentu powołania na czas kształcenia żołnierz podlega przepisom o służbie wojskowej w czasie kształcenia.
Powołanie do zawodowej służby wojskowej i wyznaczanie na stanowisko
Docelowym etapem jest powołanie do zawodowej służby wojskowej na konkretnym stanowisku służbowym. Rozporządzenie w sprawie wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe i zwalniania z tych stanowisk określa m.in.:
- wymagania kwalifikacyjne do wyznaczenia na poszczególne stanowiska służbowe;
- tryb wyznaczania żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe i zwalniania z tych stanowisk;
- zasady zaliczania i przenoszenia żołnierzy zawodowych do innego korpusu osobowego lub grupy osobowej;
- tryb przenoszenia żołnierzy do dyspozycji, warunki i sposób pełnienia służby w tym okresie;
- warunki i tryb czasowego powierzania obowiązków służbowych;
- terminy i sposób prowadzenia corocznej oceny sytuacji kadrowej.
Z punktu widzenia kandydata oznacza to, że po zakończeniu kształcenia i spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych (w tym wynikających z wykształcenia i specjalności wojskowej) organ wojskowy:
- powołuje go do zawodowej służby wojskowej;
- wyznacza na stanowisko służbowe w odpowiednim korpusie (oficerów, podoficerów, szeregowych).
Szczegółowy tryb naboru (np. ogłoszenia o wakatach, sposób składania wniosków o powołanie do zawodowej służby wojskowej po odbyciu dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej) uszczegóławiają akty wykonawcze wydawane na podstawie ustawy o obronie Ojczyzny (m.in. rozporządzenie dotyczące zgłaszania się do dobrowolnej zasadniczej służby i kształcenia kandydatów).