Referendarz sądowy to stanowisko dla prawników, które wiąże się z samodzielnym wykonywaniem wielu czynności z zakresu ochrony prawnej. Kto może nim zostać, jakie kwalifikacje trzeba posiadać i jak wygląda nabór na wolne stanowisko?
Referendarz sądowy wykonuje w sądzie zadania z zakresu ochrony prawnej, które ustawodawca powierzył sądom, ale które nie wymagają sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sędziego. Może samodzielnie wykonywać wiele czynności procesowych, m.in. w postępowaniu cywilnym, wieczystoksięgowym, rejestrowym czy w sprawach dotyczących kosztów sądowych. Jest więc stanowiskiem o znacznie szerszych kompetencjach, niż typowe stanowiska urzędnicze w sądzie.
Podstawowe wymagania wobec kandydatów określa ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (p.u.s.p.), przede wszystkim art. 149 i następne.
Kto może zostać referendarzem sądowym?
Warunki wymagane od kandydata określa art. 149 § 1 p.u.s.p. Referendarzem może zostać osoba posiadająca obywatelstwo polskie i korzystająca z pełni praw cywilnych i obywatelskich. Kandydat musi być nieskazitelnego charakteru.
W przeciwieństwie do wielu stanowisk administracyjnych w sądzie, wymagane jest wykształcenie prawnicze (ukończenie wyższych studiów prawniczych w Polsce i uzyskanie tytułu magistra prawa lub zagranicznych uznanych w Polsce).
Najważniejsze wymagania dotyczą zatem wykształcenia prawniczego, obywatelstwa, pełni praw oraz nieskazitelnego charakteru.
Czy wystarczą ukończone studia prawnicze?
Nie. Sam tytuł magistra prawa nie jest wystarczający.
Art. 149 § 1 p.u.s.p. przewiduje dodatkowe wymaganie dotyczące kwalifikacji zawodowych. Kandydat powinien zdać egzamin referendarski, sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki lub radcowski, albo spełniać jeden z innych przewidzianych ustawą warunków pozwalających na objęcie stanowiska referendarza.
Oznacza to, że referendarzem co do zasady nie zostaje się bezpośrednio po ukończeniu studiów prawniczych. Konieczne jest zdobycie dodatkowych kwalifikacji zawodowych określonych przez ustawodawcę.
Ustawa przewiduje przy tym wyjątki dotyczące osób posiadających inne kwalifikacje prawnicze, dlatego, możliwość kandydowania należy każdorazowo oceniać na podstawie pełnej treści art. 149 p.u.s.p.
Jak znaleźć wolne stanowisko?
Spełnienie wymagań ustawowych nie powoduje automatycznego uzyskania stanowiska. Konieczne jest znalezienie wolnego etatu i przystąpienie do procedury naboru.
Zasady obsadzania stanowisk referendarskich określają art. 149a i następne p.u.s.p. Informacje dotyczące wolnych stanowisk i prowadzonych naborów są publikowane przez właściwe sądy, w szczególności w Biuletynie Informacji Publicznej.
Ogłoszenie wskazuje termin zgłoszenia, wymagane dokumenty oraz informacje dotyczące konkretnego stanowiska.
Jak przebiega konkurs na referendarza?
- Kandydaci spełniający wymagania ustawowe uczestniczą w konkursie. Szczegółowy sposób jego przeprowadzania określają przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych (p.u.s.p.) oraz wydane na ich podstawie przepisy wykonawcze.
- Postępowanie ma umożliwić ocenę kwalifikacji kandydatów i wybór osoby najlepiej przygotowanej do wykonywania czynności referendarskich.
- Znaczenie mogą mieć m.in. posiadane kwalifikacje zawodowe, dotychczasowe doświadczenie, wiedza prawnicza oraz wyniki poszczególnych części konkursu.
Czym zajmuje się referendarz?
Pozycję ustrojową referendarza określa przede wszystkim art. 147 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych (p.u.s.p.). Referendarz wykonuje zadania z zakresu ochrony prawnej inne niż wymiar sprawiedliwości.
Zakres konkretnych czynności wynika natomiast z przepisów procesowych, przede wszystkim zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego, a także przepisów regulujących funkcjonowanie ksiąg wieczystych, Krajowego Rejestru Sądowego czy kosztów sądowych.
Referendarze wykonują m.in. czynności w postępowaniu upominawczym, wieczystoksięgowym i rejestrowym, rozstrzygają niektóre kwestie związane z kosztami postępowania oraz wykonują inne czynności wyraźnie powierzone im przez ustawę.
Istotną gwarancję samodzielności ustanawia art. 151 § 1 p.u.s.p. – w zakresie wykonywanych obowiązków referendarz jest niezależny co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach.
Referendarz a sędzia
Referendarz nie jest sędzią i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości w konstytucyjnym znaczeniu tego pojęcia. Wykonuje natomiast powierzone ustawą zadania z zakresu ochrony prawnej.
Różnica ta wynika już na gruncie art. 147 § 1 p.u.s.p. oraz konstytucyjnego zastrzeżenia sprawowania wymiaru sprawiedliwości dla sądów i sędziów.
Referendarz posiada jednak znaczną samodzielność orzeczniczą w sprawach przekazanych mu przez ustawodawcę, dlatego stanowisko to stanowi istotny element funkcjonowania sądów.
Podsumowanie
Droga do zawodu referendarza jest bardziej wymagająca niż zatrudnienie na zwykłym stanowisku urzędniczym w sądzie. Kandydat musi przede wszystkim spełnić wymagania art. 149 p.u.s.p., w tym posiadać wykształcenie prawnicze oraz wymagane ustawą dodatkowe kwalifikacje zawodowe.
Następnie konieczne jest przystąpienie do naboru na wolne stanowisko. Spełnienie warunków formalnych daje możliwość kandydowania, ale o uzyskaniu stanowiska decyduje wynik procedury konkursowej.
Referendarz nie jest sędzią, ale wykonuje samodzielnie wiele istotnych czynności z zakresu ochrony prawnej. Dlatego stanowisko to może być zarówno docelową formą kariery prawniczej w sądownictwie, jak i ważnym etapem dalszego rozwoju zawodowego.