Aby zostać strażnikiem gminnym lub miejskim, trzeba spełnić określone wymagania ustawowe i przejść proces naboru. Kandydat musi mieć co najmniej 21 lat, odpowiednie wykształcenie i nieposzlakowaną opinię.
Straż gminna (miejska) to samorządowa formacja powoływana do ochrony porządku publicznego na terenie gminy. Strażnicy wykonują m.in. zadania związane z kontrolą przestrzegania przepisów porządkowych, ochroną obiektów komunalnych i współdziałaniem z Policją. Warunki zatrudnienia określa przede wszystkim ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (dalej: ustawa o strażach gminnych).
Kto może zostać strażnikiem?
Zgodnie z art. 24 ustawy o strażach gminnych, strażnikiem może zostać osoba posiadająca obywatelstwo polskie, ukończone 21 lat i korzystająca z pełni praw publicznych. Kandydat musi mieć co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe oraz cieszyć się nienaganną opinią.
Wymagana są sprawność fizyczna i psychiczna, a także niekaralność za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Kandydat powinien mieć uregulowany stosunek do służby wojskowej, jeżeli podlega takiemu obowiązkowi.
Jak przebiega nabór?
Strażnik jest pracownikiem samorządowym zatrudnianym na podstawie umowy o pracę. Do naboru zastosowanie znajdują przepisy ustawy o strażach gminnych oraz, w odpowiednim zakresie, ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych.
Ogłoszenie o wolnym stanowisku określa wymagania niezbędne i dodatkowe, zakres obowiązków oraz dokumenty wymagane od kandydatów. Po ich złożeniu następuje weryfikacja spełnienia warunków formalnych.
Postępowanie może obejmować rozmowę kwalifikacyjną, sprawdzenie wiedzy oraz ocenę sprawności fizycznej. Szczegółowy sposób oceny kandydatów zależy od przyjętych zasad naboru, z uwzględnieniem wymagań ustawowych.
Badania lekarskie i psychologiczne
Przed podjęciem służby kandydat musi wykazać odpowiednią zdolność fizyczną i psychiczną do wykonywania obowiązków strażnika.
Zasady przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych określają: art. 24a ustawy o strażach gminnych oraz przepisy wykonawcze (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 sierpnia 2010 roku w sprawie badań psychologicznych strażników gminnych (miejskich), (t. jedn., Dz. U. z 2018 roku, poz. 903). Badania służą ustaleniu, czy stan zdrowia i predyspozycje psychiczne pozwalają na wykonywanie zadań związanych z ochroną porządku publicznego.
Szkolenie podstawowe
Osoba zatrudniona po raz pierwszy na stanowisku strażnika odbywa szkolenie podstawowe, którego zasady określa art. 25 ustawy o strażach gminnych. Strażnika zatrudnia się po raz pierwszy na czas określony, nie dłuższy niż 12 miesięcy.
Szkolenie obejmuje przygotowanie teoretyczne i praktyczne, w tym znajomość przepisów prawa, uprawnień strażnika, zasad podejmowania interwencji oraz stosowania środków przymusu bezpośredniego. Minimalny zakres programu szkolenia podstawowego strażników gminnych (miejskich), formy szkolenia, warunki i zakres udziału Policji w szkoleniu podstawowym, określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 grudnia 2009 roku w sprawie szkolenia podstawowego strażników gminnych (miejskich), (t. jedn. Dz. U. z 2017 roku poz. 1511).
Egzamin
Szkolenie kończy się egzaminem przed komisją powołaną przez właściwego komendanta wojewódzkiego Policji. Pozytywny wynik potwierdza przygotowanie do wykonywania obowiązków służbowych. Po ukończeniu z wynikiem pozytywnym szkolenia podstawowego, strażnika można zatrudnić na czas określony nie dłuższy niż 3 lata albo na czas nieokreślony. W uzasadnionych przypadkach można odstąpić od zatrudnienia strażnika na czas określony, jeżeli posiada on odpowiednie przygotowanie do pracy w straży.
Podsumowanie
Aby zostać strażnikiem miejskim lub gminnym, należy spełnić wymagania art. 24 ustawy o strażach gminnych, przejść nabór oraz uzyskać wymagane orzeczenia dotyczące zdolności do pracy. Osoba rozpoczynająca pracę odbywa następnie szkolenie podstawowe zakończone egzaminem. Strażnik nie jest funkcjonariuszem Policji, lecz pracownikiem samorządowym posiadającym szczególne uprawnienia wynikające z ustawy o strażach gminnych.