Kurator sądowy to zawód wymagający odpowiedniego wykształcenia, przygotowania praktycznego oraz spełnienia określonych warunków ustawowych. Kandydaci na kuratorów zawodowych muszą przejść konkurs, odbyć roczną aplikację i zdać egzamin kuratorski.
Kuratorzy sądowi realizują określone przez prawo zadania o charakterze wychowawczo-resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym, związane z wykonywaniem orzeczeń sądu, dzielą się na kuratorów zawodowych oraz społecznych.
Zasady uzyskania statusu kuratora zawodowego określa ustawa z 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (dalej: ustawa).
Kto może zostać kuratorem zawodowym?
Warunki mianowania określa art. 5 ustawy. Kandydat musi posiadać obywatelstwo polskie, korzystać z pełni praw cywilnych i obywatelskich oraz być nieskazitelnego charakteru. Nie może być prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego ani umyślne przestępstwo skarbowe.
Wymagane są także odpowiedni stan zdrowia oraz odpowiednie wykształcenie. Konieczne jest również odbycie aplikacji kuratorskiej i złożenie egzaminu kuratorskiego.
Jak dostać się na aplikację kuratorską?
Podstawową drogą do zawodu jest konkurs na aplikację kuratorską. Ogłasza go prezes sądu okręgowego, publikując informację m.in. w Biuletynie Informacji Publicznej sądu. Aplikantem kuratorskim może zostać ten, kto:
- posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
- nie był prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;
- jest nieskazitelnego charakteru;
- jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków kuratora zawodowego;
- posiada tytuł zawodowy: magistra uzyskany po ukończeniu studiów na kierunku psychologia lub prawo lub na kierunku związanym z kształceniem w zakresie psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa lub magistra, magistra inżyniera albo równorzędny - uzyskany po ukończeniu studiów na innym kierunku i ukończył studia podyplomowe w zakresie psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa;
- przedłoży informację z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności.
Zgodnie z art. 72 ust. 8 ustawy konkurs obejmuje trzy etapy. Pierwszy etap polega na weryfikacji dokumentów i spełnienia wymagań formalnych.
Drugi etap ma charakter pisemny i obejmuje test złożony z 30 pytań jednokrotnego wyboru oraz odpowiedzi na pytania pisemne. Trzecim etapem jest rozmowa kwalifikacyjna.
Konkurs przeprowadza komisja powołana przez prezesa sądu okręgowego.
Ile trwa aplikacja kuratorska?
Zgodnie z art. 71 ustawy aplikacja kuratorska trwa rok. Zakres zagadnień na aplikacji określa art. 75 ustawy oraz rozporządzenie wydane na podstawie art. 75 ust. 12 ustawy. Aplikant zostaje zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony, zawieranej przez prezesa sądu okręgowego.
Celem aplikacji jest przygotowanie teoretyczne i praktyczne do wykonywania zawodu oraz sprawdzenie przydatności kandydata do służby kuratorskiej.
Szkolenie praktyczne obejmuje pracę w zespołach wykonujących orzeczenia w sprawach karnych oraz rodzinnych i nieletnich – po sześć miesięcy w każdym zespole. Aplikant poznaje zasady prowadzenia dokumentacji, wykonywania czynności terenowych i współpracy z instytucjami.
Egzamin kuratorski i mianowanie
Po zakończeniu aplikacji kandydat przystępuje do egzaminu kuratorskiego, którego zdanie jest jednym z warunków uzyskania statusu kuratora zawodowego.
Ustawa przewiduje również możliwość zwolnienia aplikanta z pozostałej części aplikacji i egzaminu w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na zasadach określonych w art. 5 ust. 2 ustawy.
Po spełnieniu wymagań ustawowych prezes sądu okręgowego proponuje aplikantowi nawiązanie stosunku pracy przez mianowanie. Przed rozpoczęciem wykonywania obowiązków kurator składa ślubowanie.
Czy można zostać kuratorem bez aplikacji?
Należy odróżnić kuratora zawodowego od kuratora społecznego. Zgodnie z art. 84 ustawy kuratorem społecznym może zostać osoba spełniająca ustawowe wymagania dotyczące obywatelstwa, praw publicznych i niekaralności, posiadająca co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe oraz doświadczenie w działalności resocjalizacyjnej, opiekuńczej lub wychowawczej.
Kuratora społecznego powołuje prezes sądu rejonowego na wniosek kierownika zespołu. Kurator społeczny pełni swą funkcję społecznie w jednym zespole.
Podsumowanie
Podstawową drogą do zawodu kuratora sądowego jest ukończenie odpowiednich studiów, wygranie konkursu, odbycie rocznej aplikacji oraz zdanie egzaminu kuratorskiego.
Po spełnieniu ustawowych wymagań kandydat może zostać mianowany kuratorem zawodowym. Odrębną możliwość stanowi pełnienie funkcji kuratora społecznego, dla którego ustawodawca przewidział inne wymagania i tryb powołania.