Powództwo przeciwegzekucyjne przedsiębiorcy. Kiedy można zatrzymać egzekucję lub ograniczyć jej zakres?

Czym jest powództwo przeciwegzekucyjne? 

Powództwo przeciwegzekucyjne stanowi odrębne postępowanie sądowe wytaczane przez dłużnika przeciwko wierzycielowi. Nie służy ono ponownemu rozpoznaniu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem ani kwestionowaniu ustaleń dokonanych przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym. Jego zadaniem jest wykazanie, że pomimo istnienia tytułu wykonawczego egzekucja nie powinna być prowadzona albo powinna być prowadzona w ograniczonym zakresie. 

Jeżeli sąd uwzględni powództwo, może pozbawić tytuł wykonawczy wykonalności w całości, częściowo albo ograniczyć jego wykonalność do określonej kwoty lub określonych składników majątku. 

Podstawy powództwa określone są w art. 840 k.p.c. 

Przesłanki wniesienia powództwa zostały określone w art. 840 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje trzy podstawowe grupy zarzutów, które mogą być podnoszone przez dłużnika. 

Zaprzeczenie zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności 

Pierwsza przesłanka dotyczy sytuacji, w której dłużnik kwestionuje istnienie zdarzeń stanowiących podstawę nadania klauzuli wykonalności. Przesłanka ta ma szczególne znaczenie w przypadku tytułów egzekucyjnych, które nie są orzeczeniami sądowymi, a także w sprawach związanych z przejściem uprawnień lub obowiązków pomiędzy podmiotami. 

Przykładowo: przedsiębiorca może twierdzić, że osoba prowadząca egzekucję nie jest rzeczywistym następcą prawnym wierzyciela, albo że nie doszło do skutecznego przeniesienia wierzytelności. 

Zdarzenia, które nastąpiły po powstaniu tytułu egzekucyjnego

Najczęściej spotykaną podstawę powództwa przeciwegzekucyjnego stanowią zdarzenia, które nastąpiły już po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Art. 840 k.p.c. pozwala dłużnikowi powoływać się na okoliczności powodujące wygaśnięcie zobowiązania, albo niemożność jego egzekwowania. 

W praktyce gospodarczej najczęściej są to: 

• spełnienie świadczenia; 
• całkowita spłata zadłużenia;
• częściowa spłata długu; 
• potrącenie wierzytelności; 
• zwolnienie z długu;
• odnowienie zobowiązania;
• zawarcie ugody;
• przedawnienie roszczenia stwierdzonego niektórymi tytułami wykonawczymi;
• umorzenie zobowiązania. 

Przykładowo: przedsiębiorca może wykazać, że po wydaniu wyroku dokonał zapłaty całej należności, a mimo to wierzyciel skierował sprawę do komornika. W takiej sytuacji istnieją podstawy do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. 

Zdarzenia dotyczące małżonka, przeciwko któremu nadano klauzulę wykonalności

Trzecia grupa przypadków dotyczy sytuacji, w których klauzula wykonalności została nadana przeciwko małżonkowi dłużnika na podstawie przepisów dotyczących odpowiedzialności majątkiem wspólnym. Małżonek może wówczas podnosić zarzuty wynikające z własnego prawa, w szczególności dotyczące braku zgody na dokonanie czynności prawnej będącej źródłem zobowiązania, albo kwestionować sam zakres odpowiedzialności majątkiem wspólnym. 

Pozbawienie wykonalności w całości lub w części 

Sąd rozpoznający powództwo nie jest ograniczony wyłącznie do dwóch rozstrzygnięć – uwzględnienia albo oddalenia powództwa. Jeżeli zarzuty dłużnika okażą się zasadne tylko częściowo, sąd może pozbawić tytuł wykonawczy wykonalności jedynie w określonym zakresie. 

Przykładowo: gdy przedsiębiorca spłacił połowę zadłużenia po wydaniu wyroku, sąd może pozostawić wykonalność tytułu jedynie co do pozostałej części należności. Rozwiązanie to ma szczególne znaczenie przy znacznych zobowiązaniach gospodarczych, gdzie częściowe spłaty są zjawiskiem częstym. 

Czy wniesienie powództwa wstrzymuje egzekucję? 

Samo wniesienie powództwa przeciwegzekucyjnego nie powoduje automatycznego wstrzymania egzekucji. Oznacza to, że komornik co do zasady może nadal prowadzić postępowanie egzekucyjne, mimo toczącego się procesu. Przedsiębiorca może jednak wystąpić do sądu z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego albo wstrzymanie określonych czynności egzekucyjnych.

Jeżeli sąd uzna, że powództwo jest dostatecznie uprawdopodobnione, może udzielić takiej ochrony jeszcze przed wydaniem wyroku. 

Ciężar dowodu po stronie przedsiębiorcy 

W procesie przeciwegzekucyjnym to przedsiębiorca występujący jako powód musi wykazać okoliczności uzasadniające pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. 

Nie wystarczy samo twierdzenie o spłacie długu czy zawarciu ugody. Konieczne jest przedstawienie odpowiednich dowodów, takich jak potwierdzenia przelewów, dokumenty księgowe, oświadczenia wierzyciela, umowy ugody czy dokumenty dotyczące potrącenia wierzytelności. 

W praktyce odpowiednie udokumentowanie rozliczeń gospodarczych często decyduje o wyniku sprawy. 

Powództwo przeciwegzekucyjne, a skarga na czynności komornika 

Przedsiębiorcy często mylą powództwo przeciwegzekucyjne ze skargą na czynności komornika. Są to jednak dwa całkowicie odmienne środki prawne. 

Skarga na czynności komornika służy kontroli prawidłowości działań komornika i jest kierowana przeciwko konkretnym czynnościom egzekucyjnym. 

Powództwo przeciwegzekucyjne zmierza do zakwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji na podstawie określonego tytułu wykonawczego. Przedmiotem sporu nie jest działanie komornika, lecz sam obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego.