Skarga na czynności komornika sądowego

Skarga na czynność komornika jest środkiem zaskarżenia o charakterze kontrolnym, służącym sądowej kontroli czynności egzekucyjnych podejmowanych przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego. Jej celem jest zapewnienie zgodności działań komornika z prawem, a tym samym zagwarantowanie ochrony praw uczestników postępowania – zarówno wierzyciela, jak i dłużnika oraz osób trzecich, których interesy mogły zostać naruszone. 

Zgodnie z art. 767 § 1 kpc na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Obejmuje to również zaniechanie dokonania czynności, czyli sytuację, w której komornik, mimo obowiązku, nie podejmuje działania w ramach prowadzonej egzekucji. Ustawodawca zastrzegł jednocześnie, że skarga nie przysługuje na pewne czynności techniczno-procesowe komornika – takie jak wezwanie do uzupełnienia braków pisma, zawiadomienie o terminie czynności czy uiszczenie podatku VAT (art. 767 § 1¹ kpc). 

W rezultacie skarga jest instrumentem o szerokim zastosowaniu, który może obejmować zarówno czynności faktyczne (np. zajęcie rachunku bankowego, ruchomości, nieruchomości), jak i czynności procesowe (np. postanowienie o umorzeniu egzekucji, odrzucenie wniosku wierzyciela), o ile naruszają one przepisy prawa lub prawa uczestników postępowania. 

Przedmiot skargi na czynności komornika – czego może dotyczyć 

Zakres przedmiotowy skargi jest bardzo szeroki. Może ona dotyczyć: 

• czynności dokonanej przez komornika, np. nieprawidłowego zajęcia majątku, wadliwego oszacowania wartości ruchomości, naruszenia przepisów o doręczeniach czy też niewłaściwego sposobu przeprowadzenia licytacji; 
• zaniechania czynności, gdy komornik pomimo obowiązku nie dokonuje określonego działania, np. nie przekazuje wierzycielowi wyegzekwowanych kwot, nie podejmuje czynności egzekucyjnych mimo wniosku wierzyciela czy też nie dokonuje czynności, do której został wezwany przez sąd. 

Podmioty uprawnione do wniesienia skargi na czynności komornika

Zgodnie z art. 767 § 2 kpc skargę może wnieść: 

• strona postępowania egzekucyjnego, czyli wierzyciel lub dłużnik; 
• inna osoba, której prawa zostały przez czynność komornika naruszone lub zagrożone. 

Uprawnienie to ma więc również charakter ochronny wobec osób trzecich – np. właściciela rzeczy zajętej przez komornika omyłkowo lub wspólnika dłużnika, którego udział w majątku wspólnym został nieprawidłowo objęty egzekucją. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi przez osobę trzecią jest wykazanie, że jej prawa zostały rzeczywiście naruszone lub istniało realne zagrożenie ich naruszenia. 

Forma, treść i termin wniesienia skargi na czynności komornika sądowego

Skarga na czynność komornika jest pismem procesowym i powinna odpowiadać wymogom przewidzianym w art. 126 kpc, a ponadto – zgodnie z art. 767 § 3 kpc – powinna zawierać: 

1. wskazanie zaskarżonej czynności lub zaniechania czynności, 
2. wniosek o jej zmianę, uchylenie lub dokonanie, 
3. uzasadnienie, w którym należy przedstawić okoliczności faktyczne i prawne zarzucane komornikowi. 

Skargę można również wnieść na urzędowym formularzu, o czym komornik ma obowiązek pouczyć uczestników postępowania (art. 767 § 3¹-3³ kpc). Formularze te są bezpłatnie dostępne w kancelariach komorniczych, siedzibach sądów oraz w internecie. 

Termin na wniesienie skargi wynosi tydzień (art. 767 § 4 kpc) i biegnie: 

• od dnia dokonania czynności – jeśli skarżący był przy niej obecny lub o jej terminie zawiadomiony; 
• od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności – gdy nie był przy niej obecny; 
• od dnia powzięcia wiadomości o czynności – gdy nie został o niej zawiadomiony; 
• natomiast w przypadku zaniechania czynności – od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana. 

Niedochowanie terminu powoduje odrzucenie skargi przez sąd. 

Obowiązki komornika po wniesieniu skargi na jego działania

Zgodnie z art. 767 § 5 kpc skargę wnosi się bezpośrednio do komornika, którego czynność jest zaskarżana. Po jej otrzymaniu komornik ma obowiązek: 

1. w terminie trzech dni sporządzić uzasadnienie zaskarżonej czynności lub przyczyn jej zaniechania (o ile nie zostało sporządzone wcześniej), 
2. przekazać skargę wraz z aktami sprawy do właściwego sądu rejonowego, 
3. jeśli uwzględni skargę w całości – wówczas nie przekazuje jej do sądu, lecz samodzielnie dokonuje stosownej zmiany lub uzupełnienia czynności, a o tym fakcie zawiadamia skarżącego i inne zainteresowane strony. 

Ten obowiązek ma charakter gwarancyjny – komornik nie jest arbitrem we własnej sprawie, lecz ma zapewnić, by sąd mógł dokonać niezależnej kontroli jego działań. 

Rozpoznanie skargi na czynności komornika przez sąd 

Zgodnie z art. 767² § 1 kpc sąd rejonowy właściwy ze względu na siedzibę kancelarii komornika powinien rozpoznać skargę w terminie tygodniowym od dnia jej wpływu, a jeśli zawierała braki formalne – w terminie tygodnia od ich uzupełnienia. 

Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego ani wykonania zaskarżonej czynności (art. 767² § 2 kpc), chyba że sąd uzna to za zasadne i zawiesi postępowanie lub wstrzyma czynność. Decyzja ta ma charakter uznaniowy i zapada w formie postanowienia. 

Jeżeli sąd uzna skargę za zasadną, może: 

• uchylić zaskarżoną czynność, 
• zmienić ją, 
• nakazać komornikowi dokonanie określonej czynności. 

W przypadku oczywistego naruszenia prawa przez komornika sąd może dodatkowo, stosownie do art. 767 § 6 kpc, obciążyć go kosztami postępowania wywołanego skargą, co stanowi istotny mechanizm dyscyplinujący organ egzekucyjny. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie zarówno stronom, jak i samemu komornikowi. 

Odrzucenie skargi na czynności komornika i środki zaskarżenia 

Sąd odrzuca skargę, gdy została: 

• wniesiona po upływie terminu, 
• nieopłacona lub z innych przyczyn niedopuszczalna, 
• gdy jej braków nie uzupełniono w terminie (art. 767³ § 1 kpc). 

Na postanowienie o odrzuceniu skargi przysługuje zażalenie, zgodnie z art. 767³ § 1 in fine kpc. W razie uwzględnienia skargi przez sąd komornik jest obowiązany niezwłocznie zastosować się do treści postanowienia sądu. 

Skarga na czynność komornika sądowego jest jednym z najważniejszych środków ochrony praw uczestników postępowania egzekucyjnego. Jej rolą jest zapewnienie kontroli sądowej nad działalnością komornika, zapobieganie nadużyciom oraz zapewnienie zgodności działań egzekucyjnych z przepisami prawa. 

Uprawnieni do jej wniesienia są wszyscy, których prawa mogły zostać czynnością komornika naruszone lub zagrożone. Komornik ma obowiązek w określonym terminie przekazać skargę do sądu wraz z uzasadnieniem, chyba że sam uzna ją za zasadną i uwzględni ją w całości. 

Sąd rozpoznaje skargę niezwłocznie, a jego rozstrzygnięcie może prowadzić do uchylenia, zmiany bądź nakazania dokonania określonej czynności. Tym samym instytucja ta stanowi ważny mechanizm równowagi procesowej w egzekucji, zapewniający transparentność działań komornika i ochronę praw obywateli.