Czy komornik może przeszukać mieszkanie dłużnika?

Oznacza to, że uprawnienie komornika do przeszukania lokalu nie ma charakteru dowolnego. Jest ono ściśle związane z celem egzekucji, czyli z potrzebą odnalezienia majątku, przedmiotów lub dokumentów, które mogą posłużyć do zaspokojenia wierzyciela. Czynność ta jest więc dopuszczalna tylko wtedy, gdy istnieją racjonalne podstawy, by przypuszczać, że w lokalu lub innym pomieszczeniu znajdują się rzeczy lub wartości majątkowe należące do dłużnika. 

Przesłanki dopuszczalności przeszukania mieszkania dłużnika, pomieszczeń i schowków należących do niego oraz jego rzeczy osobistych

Komornik może zarządzić otwarcie i przeszukanie mieszkania dłużnika tylko wtedy, gdy jest to konieczne do osiągnięcia celu egzekucji, czyli zaspokojenia wierzyciela. Oznacza to, że czynność taka musi być: 

• uzasadniona potrzebą wykonania tytułu wykonawczego;
• proporcjonalna – komornik nie może sięgać po środki bardziej dolegliwe niż to konieczne;
• prawidłowo udokumentowana w protokole czynności egzekucyjnych. 

Komornik może przeszukać: 

• mieszkanie dłużnika; 
• inne pomieszczenia i schowki należące do niego (np. garaż, piwnicę, magazyn, biuro); 
• rzeczy osobiste dłużnika; 
• w wyjątkowych wypadkach – odzież, którą dłużnik ma na sobie, oraz przedmioty, które ma przy sobie. 

Przeszukanie odzieży i przedmiotów przy dłużniku 

Art. 814 § 1 kpc stanowi, że komornik może przeszukać odzież, którą dłużnik ma na sobie, jeżeli wcześniejsze czynności – przeszukanie mieszkania i rzeczy – nie wystarczą albo gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że dłużnik chce usunąć od egzekucji przedmioty, które ma przy sobie, lub zamierza się oddalić z miejsca czynności. 

Z kolei § 2 przewiduje możliwość przeszukania osób trzecich przebywających w mieszkaniu, jeżeli komornik zauważy, że dłużnik przekazał im poszukiwane przedmioty w celu ukrycia. W takim przypadku przeszukanie może objąć ich odzież i przedmioty, które mają przy sobie, pod warunkiem że czynność ta jest niezbędna do skutecznego przeprowadzenia egzekucji. 

Przeszukanie poza miejscem zamieszkania dłużnika 

W przypadku, gdy konieczne jest dokonanie przeszukania odzieży lub rzeczy dłużnika poza miejscem jego zamieszkania, przedsiębiorstwem lub gospodarstwem, komornik może to uczynić wyłącznie na podstawie pisemnego zezwolenia prezesa właściwego sądu rejonowego (art. 814 § 3 kpc). 

W sytuacjach nagłych, niecierpiących zwłoki – np. gdy istnieje obawa, że dłużnik ukryje lub zniszczy mienie – komornik może dokonać przeszukania bez takiego zezwolenia, ale wówczas jest zobowiązany niezwłocznie przedstawić tę czynność do zatwierdzenia prezesowi sądu rejonowego. Ma to na celu zapewnienie sądowej kontroli nad działaniami komornika, by nie doszło do nadużyć. 

Ograniczenia i zasady dotyczące przeszukania osoby dłużnika 

Zgodnie z art. 814 § 4 kpc przeszukanie odzieży może być dokonane wyłącznie przez osobę tej samej płci co dłużnik. Jest to wymóg wynikający z poszanowania godności i prywatności osoby przeszukiwanej. 

Dodatkowo, w przypadku gdy dłużnik jest żołnierzem w czynnej służbie wojskowej (z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie) albo funkcjonariuszem służb mundurowych – takich jak Policja, ABW, AW, CBA, SOP, SKW, SWW, Straż Graniczna czy Straż Marszałkowska – przeszukania odzieży dokonuje w obecności komornika odpowiedni przedstawiciel danej formacji, np. żołnierz Żandarmerii Wojskowej lub osoba wyznaczona przez przełożonego funkcjonariusza. 

Obowiązkowy udział Policji przy przeszukaniu mieszkania dłużnika przez komornika

Zgodnie z art. 765 § 1² kpc komornik dokonuje otwarcia lub przeszukania mieszkania dłużnika wyłącznie w asyście Policji. Udział funkcjonariuszy Policji ma charakter obowiązkowy i pełni funkcję zarówno ochronną, jak i porządkową. 

Asysta policyjna ma zapewnić: 

• bezpieczeństwo komornika i uczestników czynności, 
• zapobieżenie naruszeniom porządku publicznego, 
• ochronę mienia i dokumentację przebiegu czynności. 

W razie stawiania oporu przez dłużnika lub inne osoby komornik może wezwać pomoc Policji (art. 765 § 1 kpc). Jeśli dłużnik jest osobą wojskową, komornik powinien zwrócić się o pomoc do właściwego organu wojskowego, chyba że zwłoka groziłaby udaremnieniem egzekucji – wówczas Policja może działać tymczasowo.