Zawieszenie postępowania egzekucyjnego na wypadek śmierci dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą

Do czasu ustalenia spadkobierców, egzekucja nie może być kontynuowana. 

Śmierć dłużnika przedsiębiorcy – rola zarządcy sukcesyjnego 

W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą wpisaną do CEIDG sytuacja jest szczególna z uwagi na instytucję zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem osoby fizycznej, uregulowaną w odrębnej ustawie z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz. U. z 2021 roku poz. 170 ze zm.). 

Zgodnie z art. 819 § 1 kpc: "Postępowanie podejmuje się z udziałem (…) zarządcy sukcesyjnego, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny, w zakresie praw i obowiązków wynikających z działalności gospodarczej". 

Oznacza to, że gdy po śmierci dłużnika przedsiębiorcy ustanowiono zarząd sukcesyjny, to zarządca sukcesyjny wstępuje do egzekucji w miejsce zmarłego dłużnika, ale tylko w sprawach związanych z działalnością gospodarczą, takich jak: 

• zobowiązania wynikające z umów handlowych, 
• długi wobec kontrahentów, 
• zobowiązania podatkowe i składkowe związane z firmą, 
• długi z tytułu leasingu, kredytów inwestycyjnych, dostaw, usług itp. 

Zarządca sukcesyjny wykonuje te obowiązki w imieniu przedsiębiorstwa w spadku, a nie jako osoba prywatna, co pozwala kontynuować działalność i regulować zobowiązania w sposób niezakłócony. 

Kiedy egzekucja może zostać wznowiona? 

Po zawieszeniu egzekucji komornik może ją podjąć dopiero wtedy, gdy zostanie ustalona osoba, która wstąpi w prawa majątkowe zmarłego dłużnika w postępowaniu. 

Możliwe są trzy scenariusze: 

1) Ustanowiono zarząd sukcesyjny – egzekucja wznawiana jest wobec zarządcy sukcesyjnego (art. 819 § 1 kpc). 

2) Zarządu sukcesyjnego nie ma – egzekucję podejmuje się z udziałem spadkobierców 

Jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony, egzekucja może być kontynuowana z udziałem spadkobierców, którzy: 

• przyjmą spadek (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza), 
• zostaną ustaleni w postanowieniu sądu, 
• przedstawią komornikowi dokument potwierdzający ich następstwo (np. akt poświadczenia dziedziczenia). 

3) Spadkobiercy nie są znani lub nie przyjęli spadku 

W takiej sytuacji – zgodnie z art. 819 § 2 kpc – na wniosek wierzyciela sąd ustanawia kuratora spadku, który reprezentuje masę spadkową w egzekucji, chyba że roszczenia wynikają z działalności gospodarczej i istnieje zarząd sukcesyjny (wówczas kurator nie jest potrzebny). 

Śmierć dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą nie zakończy automatycznie postępowania egzekucyjnego, lecz jedynie je zawiesza. Przepisy chronią w równym stopniu interes wierzycieli, jak i bezpieczeństwo majątkowe spadkobierców dzięki wprowadzeniu instytucji zarządcy sukcesyjnego oraz kuratora spadku. Dopiero po ustaleniu właściwego podmiotu lub reprezentanta możliwe jest podjęcie postępowania egzekucyjnego.