Ograniczenia egzekucji wobec dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą

Art. 829 kpc wymienia dziewięć kategorii składników majątku, które nie mogą być zajęte. Wśród nich znajdują się elementy istotne dla dłużnika prowadzącego działalność gospodarczą. 

a) narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej (art. 829 pkt 4 kpc) 

To najważniejsze ograniczenie dla przedsiębiorców. Obejmuje ono: 

• narzędzia, 

• sprzęt, 

• urządzenia, 

• surowce niezbędne do produkcji na okres jednego tygodnia. 

Komornik nie może zająć przedmiotów, które są niezbędne do wykonywania osobistej pracy dłużnika (np. narzędzia rzemieślnicze, komputery, urządzenia medyczne, instrumenty muzyczne, plotery, maszyny potrzebne jednoosobowym wykonawcom usług). 

Wyjątek: z ochrony wyłączone są pojazdy mechaniczne. Przykładowo, jeżeli przedsiębiorca używa samochodu do działalności, auto może zostać zajęte. 

b) pieniądze niezbędne na utrzymanie (art. 829 pkt 5 kpc) 

W przypadku przedsiębiorców przepis stanowi, że nie podlegają zajęciu: pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie. 

W praktyce komornik musi pozostawić dłużnikowi środki w minimalnej kwocie umożliwiającej przeżycie. Dotyczy to wszystkich pieniędzy znajdujących się przy dłużniku, nie zaś środków na rachunku bankowym (które chroni inny przepis – art. 54 Prawa bankowego odnoszący się jednak tylko do rachunków osobistych, nie firmowych). 

c) przedmioty osobiste i codziennego użytku (art. 829 pkt 1, pkt 1¹ oraz pkt 6) 

Chociaż katalog zawiera głównie elementy wyposażenia lub znajdujące się w domu dłużnika, to znaczenie dla przedsiębiorcy ma to, że komornik nie może pozbawić go: 

• odzieży niezbędnej do wykonywania zawodu, 

• ubrań, 

• przedmiotów codziennego użytku, 

• sprzętów niezbędnych domownikom. 

Może to mieć znaczenie zwłaszcza dla przedsiębiorców wykonujących zawody wymagające specjalistycznego ubrania (np. lekarze, budowlańcy, kierowcy). 

d) przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność (art. 829 pkt 9) 

Jeżeli przedsiębiorca lub osoba pozostająca na jego utrzymaniu ma niepełnosprawność, nie podlegają egzekucji przedmioty jej służące (np. wózek, aparat słuchowy). Dotyczy to również sytuacji, gdy przedsiębiorca wykorzystuje te narzędzia w wykonywaniu zawodu lub w życiu codziennym. 

Ograniczenia szczególne egzekucji wobec przedsiębiorców – podmioty lecznicze 

Art. 829 pkt 8 i 8¹ kpc chroni: 

• produkty lecznicze, 
• wyroby medyczne, 
• wyposażenie medyczne, 
• systemy zabiegowe, 
• zestawy diagnostyczne. 

Jeżeli przedsiębiorca prowadzi podmiot leczniczy (np. gabinet, przychodnię), komornik nie może zająć tych składników przez okres trzech miesięcy – są one niezbędne, by podmiot mógł działać zgodnie z przepisami i nie zagrażać zdrowiu pacjentów. 

Dla przedsiębiorcy ograniczenia te mają fundamentalne znaczenie. Gdyby komornik zajął wszystkie narzędzia niezbędne do pracy, dłużnik: 

• utraciłby możliwość wykonywania zawodu, 
• straciłby dochody, 
• nie byłby w stanie spłacać wierzycieli. 

Dlatego przepisy zapewniają ochronę minimalnego zakresu majątku, pozwalając na dalsze funkcjonowanie firmy. 

System ograniczeń egzekucyjnych ma na celu zachowanie równowagi między realną ochroną dłużnika a interesem wierzyciela. W przypadku przedsiębiorców jest to szczególnie ważne – pozwala zachować minimum funkcjonowania firmy, co często jest warunkiem skutecznej spłaty zadłużenia.