Egzekucja komornicza z rachunku maklerskiego przedsiębiorcy - akcje, obligacje i inne instrumenty finansowe

W przypadku przedsiębiorcy oznacza to, że komornik nie zajmuje akcji lub obligacji w sensie fizycznym, lecz prawa zapisane na rachunku maklerskim, w tym: 

• prawo własności instrumentów, 
• prawo do dywidendy, odsetek lub innych świadczeń pieniężnych, 
• prawo do zbycia instrumentów. 

Znaczenie dematerializacji instrumentów finansowych 

Zdecydowana większość papierów wartościowych funkcjonuje dziś w formie zdematerializowanej, co oznacza, że: 

• nie istnieją w postaci dokumentu, 

• ich istnienie i przynależność do określonego podmiotu wynika wyłącznie z zapisów elektronicznych, 

• są ewidencjonowane na rachunku papierów wartościowych prowadzonym przez dom maklerski lub bank. 

Dematerializacja powoduje, że egzekucja nie może polegać na fizycznym zajęciu, lecz musi być skierowana do podmiotu prowadzącego rachunek, który staje się kluczowym uczestnikiem postępowania egzekucyjnego. 

Zajęcie rachunku papierów wartościowych przedsiębiorcy

Zajęcie praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych następuje na podstawie art. 911⁸ kpc. 

Komornik dokonuje zajęcia przez: 

• doręczenie dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu, 
• doręczenie zawiadomienia podmiotowi prowadzącemu rachunek papierów wartościowych (domowi maklerskiemu lub bankowi). 

Od chwili zajęcia: 

• przedsiębiorca nie może rozporządzać instrumentami finansowymi, 

• dom maklerski blokuje możliwość ich zbycia, 

• wszelkie prawa majątkowe wynikające z instrumentów są objęte egzekucją. 

Obowiązki domu maklerskiego po zajęciu 

Podmiot prowadzący rachunek papierów wartościowych ma obowiązek: 

• potwierdzić, czy dłużnik jest posiadaczem instrumentów finansowych, 
• wskazać ich rodzaj, ilość i wartość, 
• wstrzymać realizację dyspozycji dłużnika dotyczących zajętych instrumentów, 
• przekazywać komornikowi świadczenia pieniężne należne dłużnikowi (np. dywidendy, odsetki). 

Dom maklerski, podobnie jak bank przy zajęciu rachunku bankowego, nie bada zasadności egzekucji, lecz jest zobowiązany wykonać zajęcie zgodnie z treścią zawiadomienia. 

Sprzedaż papierów wartościowych i instrumentów finansowych 

Tryb sprzedaży 

Zgodnie z art. 911⁸ kpc, sprzedaż zajętych papierów wartościowych i instrumentów finansowych następuje: 

• za pośrednictwem podmiotu prowadzącego rachunek, 
• w sposób zgodny z zasadami obrotu danego rynku (np. rynek regulowany), 
• z zachowaniem reguł mających na celu uzyskanie możliwie najwyższej ceny. 

Komornik nie organizuje klasycznej licytacji, jak w przypadku ruchomości, lecz zleca sprzedaż instrumentów w trybie rynkowym. 

Moment sprzedaży 

Sprzedaż następuje: 

• po uprawomocnieniu się zajęcia, 

• z uwzględnieniem sytuacji rynkowej, 

• w terminie pozwalającym na racjonalne zaspokojenie wierzyciela. 

Skutki egzekucji dla przedsiębiorcy 

Dla przedsiębiorcy egzekucja z rachunku maklerskiego może oznaczać: 

• utratę części portfela inwestycyjnego, 
• ograniczenie płynności finansowej, 
• utratę źródła przyszłych przychodów (dywidendy, odsetki), 
• konieczność restrukturyzacji finansów przedsiębiorstwa. 

Jednocześnie jest to forma egzekucji relatywnie mniej inwazyjna operacyjnie niż zajęcie rachunku bankowego czy narzędzi pracy, ponieważ nie paraliżuje bezpośrednio bieżącej działalności operacyjnej.