Rewitalizacja Pragi Północ

Rewitalizacja z charakterem. Tak zmienia się Praga-Północ.

Pragę najlepiej poznaje się, spacerując po jej zakątkach. Wtedy łatwiej zobaczyć, że historia tej dzielnicy nie kończy się na zabytkowej fasadzie. Dziś cała Praga-Północ – jako jedyna warszawska dzielnica w całości – jest objęta Gminnym Programem Rewitalizacji m.st. Warszawy do 2030 roku. Oznacza to, że za nami jest już wiele ważnych remontów i modernizacji, ale kolejne są przed nami. Rewitalizacja będzie obejmować następne budynki i przestrzenie, jednocześnie wzmacniając społeczną i kulturalną stronę dzielnicy.

Czasem efekty tej pracy widać w drewnianym domu, który od dziesięcioleci służy kolejnym pokoleniom. Innym razem w starym filmie, bez którego trudno byłoby dziś odtworzyć wygląd kamienicy. I właśnie dlatego Praga jest szczególnym miejscem do rozmowy o rewitalizacji. Trzeba wiedzieć, co warto zachować i jak sprawić, aby po remoncie budynek nadal był żywą częścią dzielnicy. Za każdym z nich stoi inna historia, inny fragment praskiej pamięci i inny sposób myślenia o rewitalizacji. Warto przejść się ich śladem, zatrzymać na chwilę i spojrzeć uważniej. A najpierw opowiemy o kilku z nich.

Kiedy film pomaga odbudować kamienicę

Przez lata filmowcy przyjeżdżali na Małą, bo ulica mogła zagrać dawną Warszawę. Jednym z najlepszych przykładów jest remont kamienicy przy Małej 10. Problem polegał na tym, że brakowało dokumentacji pozwalającej dokładnie odtworzyć jej wcześniejszy wygląd. Pomogło kino. Kamienicę można zobaczyć w filmie „Cień” Jerzego Kawalerowicza z 1956 roku. Na kadrach zachowały się detale fasady, których później już nie było. Film stał się więc jednym ze źródeł wykorzystywanych przy odtwarzaniu historycznego wyglądu budynku.

Za tą realizacją stoi Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy (dalej ZGN). I właśnie przy takich inwestycjach najlepiej widać, jak duża jest rola ZGN. W starych kamienicach remont bardzo rzadko oznacza tylko nową elewację. Trzeba pogodzić wymagania konserwatorskie z bezpieczeństwem budynku i codziennymi potrzebami mieszkańców. Skala tej pracy jest znacznie większa niż pojedyncze, najbardziej widowiskowe realizacje. W ramach wcześniejszego programu rewitalizacji kompleksowo zmodernizowano 20 nieruchomości obejmujących 432 lokale. W latach 2018–2025 do miejskiej sieci ciepłowniczej podłączono 105 nieruchomości z ponad 2500 lokalami. W kolejnych budynkach montowane są windy i poprawiana jest ich dostępność.

„Nasze inwestycje łączą dwie rzeczy: szacunek do historycznej Pragi i bardzo współczesne potrzeby jej mieszkańców. ZGN prowadzi remonty tak, aby zachować charakter starych kamienic, ale jednocześnie poprawiać ich funkcjonalność i dostępność. Winda w zabytkowym budynku, lepsze instalacje czy dostosowanie przestrzeni do potrzeb osób starszych i z niepełnosprawnościami nie są dodatkiem. To często właśnie one najbardziej poprawiają codzienny komfort mieszkańców” – mówi Bożena Salich, dyrektor Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy.

Stalowa 29. Kamienica, która łączy pokolenia

Inną odpowiedź na współczesne potrzeby daje Stalowa 29. Kamienica powstała w latach 80. XIX wieku. Po gruntownej modernizacji zaczęła funkcjonować jako pierwsza warszawska kamienica międzypokoleniowa. Zamieszkali tu seniorzy i rodziny z dziećmi, a na parterze działa CAM Nasza. Stalowa 29 dostała w ten sposób nową funkcję społeczną. CAM Nasza jest miejscem sąsiedzkich spotkań i zajęć, ale także codziennej obecności mieszkańców. Co ciekawe, działa tam, gdzie przed laty znajdowała się praska apteka.

Pałacyk Konopackiego. Od historii Nowej Pragi do współczesnej kultury

Na Strzeleckiej stoi jedna z najbardziej rozpoznawalnych pereł praskiej rewitalizacji. Pałacyk Konopackiego powstał w XIX wieku jako dom Ksawerego Konopackiego, którego działalność była związana z narodzinami Nowej Pragi. Budynek przez kolejne dziesięciolecia zmieniał właścicieli i przeznaczenie, a z czasem coraz bardziej podupadał. Po wieloletniej modernizacji w 2021 roku został przekazany Domowi Kultury „Praga”. Dzisiaj odbywają się tu zajęcia, wystawy i wydarzenia sąsiedzkie. Pałacyk nie został więc zamieniony w zamknięty pomnik przeszłości. Nadal jest miejscem, do którego przychodzą ludzie. I chyba właśnie to jest najlepszym sposobem ochrony takiego zabytku.

Drewniak Burkego. Jedna z ostatnich takich historii

Jeżeli szukać miejsca, które najlepiej zamyka opowieść o praskiej rewitalizacji, trzeba dotrzeć na Kawęczyńską 26. Drewniak Burkego jest jednym z ostatnich świadectw czasów, kiedy drewniana zabudowa była na Pradze czymś zwyczajnym. Jednopiętrowa oficyna powstała pod koniec XIX wieku i była związana z robotniczym charakterem tej części miasta.

Dziś budynek przechodzi gruntowną renowację. Prace prowadzone są z dużą dbałością o jego historyczny charakter. Badania pozwoliły ustalić historyczną kolorystykę budynku. Odnawiane są zachowane drewniane elementy, odtwarzana jest stolarka, a część robót wykonywana jest z wykorzystaniem dawnych technik.

Rewitalizacja nie kończy się na mieszkaniach

Przemiana Pragi obejmuje również miejsca kultury. Teatr Baj przy Jagiellońskiej 28 jest najstarszym teatrem lalek dla dzieci w Polsce. W swojej praskiej siedzibie działa od 1953 roku. Zabytkowy budynek przeszedł gruntowną modernizację, a przestrzenie teatralne zostały dostosowane także do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Baj nadal pozostaje teatrem, ale może działać w warunkach odpowiadających współczesnym potrzebom widzów i artystów. Podobną rolę pełni muszla koncertowa w Parku Praskim. Tradycja koncertowania w tym miejscu jest znacznie starsza niż obecna konstrukcja. Obiekt przeszedł kompleksową modernizację i nadal ma służyć wydarzeniom kulturalnym oraz mieszkańcom korzystającym z parku.

Rewitalizacja ma jednak również wymiar społeczny. Jej celem jest poprawa warunków życia mieszkańców, a remont budynku jest jednym ze sposobów, by to osiągnąć. Równie ważne są dostępna kultura, sprawnie działająca pomoc społeczna oraz miejsca, w których mieszkańcy mogą się spotkać i działać razem.

„Rewitalizacja przywraca życie tam, gdzie z biegiem lat zaczęło go brakować. Ożywia podwórka i ulice, odbudowuje lokalne więzi, poprawia komfort codziennego życia i bezpieczeństwo mieszkańców. Jednym z moich priorytetów w tej kadencji jest właśnie odnawianie tkanki społecznej w tych miejscach Pragi-Północ, które najbardziej tego potrzebują” – mówi Gabriela Szustek, burmistrz Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy i koordynator Gminnego Programu Rewitalizacji w Dzielnicy.

Praga-Północ ma przy tym charakter, którego trudno szukać w innych częściach Warszawy. Tworzą go także tradycje rzemieślnicze i podwórkowe kapliczki, z których wiele zachowało się dzięki zaangażowaniu samych mieszkańców. Ważną częścią tej pracy jest wspieranie praskich rzemieślników i popularyzowanie zawodów, które stanowią niematerialne dziedzictwo dzielnicy. W czasach, gdy wiele tradycyjnych profesji zanika, na Pradze nadal działają pracownie, w których wiedza i umiejętności są przekazywane kolejnym pokoleniom. Rewitalizacja pomaga sprawić, aby ten świat nie pozostawał zamknięty za drzwiami warsztatów, ale był dostępny także dla mieszkańców i odwiedzających.

I to jest właśnie rewitalizacja

Te miejsca najlepiej pokazują, czym jest dzisiaj Praga-Północ. Na Małej 10 stary film pomógł odtworzyć kamienicę. Stalowa 29 dostała nowe życie społeczne. Pałacyk Konopackiego stał się miejscem kultury. Teatr Baj nadal wychowuje kolejne pokolenia widzów, a Drewniak Burkego odzyskuje swój historyczny wygląd. Za najbardziej efektownymi realizacjami stoi jednak dużo więcej codziennej pracy. Kolejne kamienice są remontowane, podłączane do miejskiej sieci ciepłowniczej i dostosowywane do potrzeb mieszkańców. Rewitalizacji Pragi nie da się opowiedzieć jednym odnowionym budynkiem. To wiele adresów i wiele lat pracy, podczas których trzeba jednocześnie myśleć o historii dzielnicy i o człowieku, który będzie tutaj mieszkał jutro.

18 i 19 września część tych zmian będzie można zobaczyć podczas pierwszych Warszawskich Dni Rewitalizacji na Pradze-Północ.